Rehber
Tavla Çeşitleri
"Tavla" dediğimizde çoğunlukla klasik oyunu kastederiz, ama Türkiye'de aynı tahtayla oynanan onlarca farklı oyun vardır. Bazıları vurmayı kaldırır, bazıları pulu hapseder, bazıları oyunu bir seriye çevirir. Bu yazıda en yaygın çeşitleri ve her birinin klasik tavladan tam olarak neyi değiştirdiğini bulacaksınız.
Hızlı karşılaştırma
| Oyun | Vurma | Ayırt edici kural |
|---|---|---|
| Klasik tavla | Var | Standart kurallar; iki pul hane kapatır |
| Gul bara | Yok | Tek pul de hane kapatır; çiftler zincirleme oynanır |
| Mahbusa | Yok (hapis) | Vurulan pul bara gitmez, olduğu yerde hapsolur |
| Kırk bir | Var | Belirli bir puana kadar süren seri |
| Asker (Osmanlı) | Var | Farklı başlangıç dizilişi |
Gul bara (gülbahar)
Balkanlar'da ve Türkiye'de yaygın olan bu oyunun klasik tavladan iki temel farkı vardır:
Vurma yoktur
Hiçbir pul vurulmaz, kırılmaz, bara gitmez. Bunun yerine tek pul bile bir haneyi kapatır: rakip o haneye giremez. Bu, oyunu tamamen bir yol kapatma ve sıkıştırma yarışına çevirir. Klasik tavladaki "açık verme" riski ortadan kalkar; yerini "hangi haneleri tutabiliyorum" hesabı alır.
Çiftler zincirleme oynanır
Çift atıldığında o çift dört kez oynanır — buraya kadar klasik tavlayla aynı. Farkı şudur: oyuncu o çiftten sonraki çiftleri de oynamaya devam eder. Örneğin 3-3 atan oyuncu dört kez 3 oynadıktan sonra 4-4'ü, sonra 5-5'i… oynayabildiği sürece sürdürür. Tek bir turda büyük mesafe kat edilebilmesinin sebebi budur.
Bütün pullar aynı köşeden başlar ve aynı yönde ilerler; bu yüzden oyun klasik tavladan çok daha "yarış" hissi verir.
Mahbusa (mahpus, hapis)
Adını kurallarından alır: burada vurmak yerine hapsetmek vardır.
Rakibin tek pulunun bulunduğu haneye gelirseniz o pul bara gitmez; olduğu yerde kalır ve sizin pulunuz onun üstüne konur. Alttaki pul artık hapistir: sahibi onu, üstteki pul o haneden ayrılana kadar oynayamaz.
Bu kural oyunu klasik tavladan çok farklı bir yere taşır. Klasik tavlada vurulan pul en baştan başlar ama oyundadır; mahbusada hapsedilen pul tamamen dondurulur. Kilit noktaları tutmak, rakibin kritik pullarını hapsetmek ve kendi pullarınızı hapse düşürmemek oyunun ana ekseni olur.
Neden bu kadar çok çeşit var?
Tavla tahtası çok esnek bir zemindir: 24 hane, 15 pul ve iki zar. Küçük bir kural değişikliği (vurma yok, hapis var, farklı diziliş) oyunun stratejisini baştan aşağı değiştirir. Bu yüzden tavla yüzyıllar içinde her bölgede kendi biçimini almış; kahvehane geleneğinde bu çeşitler birbirinin peşi sıra oynanır.
Kırk bir (41)
Kırk bir, ayrı bir oynanış değil bir puanlama biçimidir. Tek bir el yerine, taraflardan biri belirlenen puana (genellikle 41) ulaşana kadar art arda eller oynanır.
- Normal galibiyet 1 puan,
- Mars 2 puan,
- Çift mars 3 puan getirir.
Uzun bir seri olduğu için şansın etkisi azalır, oyunculuk farkı belirgin hale gelir. Aynı mantık modern turnuva tavlasında da geçerlidir: maçlar 3, 5, 7 puana kadar oynanır. Mars ve çift marsın nasıl hesaplandığını kurallar ve puanlama yazısında ayrıntılı anlattık.
Asker tavlası ve diğer diziliş çeşitleri
Osmanlı (asker), Çelebi, İzmir, Tokat gibi adlarla anılan çeşitler genellikle başlangıç dizilişini değiştirir. Pullar standart 2-5-3-5 düzeninde değil, farklı hanelere yerleştirilir; kalan kurallar çoğunlukla klasik tavlayla aynıdır.
Diziliş değişince açılış teorisi de tamamen değişir: klasik tavlanın ezberlenmiş açılış hamleleri bu çeşitlerde geçerli olmaz. Bu oyunlar yörelere göre farklılık gösterdiği için, oynamadan önce masadaki kuralı netleştirmekte fayda vardır.
SogeGammon hangisini oynatıyor?
SogeGammon şu an klasik tavla kurallarıyla çalışır: standart diziliş, vurma, bardan giriş, mars ve çift mars puanlaması. Maç uzunluğunu tek el ya da 3, 5, 7 puanlık seri olarak seçebilirsiniz — yani kırk bir mantığındaki seri oyunu burada da oynayabilirsiniz.
Turnuvalar tek el üzerinden işler ve her galibiyet turnuva puanı getirir; üst üste kazanmak puanı katlar.
Klasik tavlayı hemen oyna Ücretsiz, çipsiz — tek el ya da 3/5/7 puanlık maçlarİlgili yazılar
Klasik tavlanın kurallarını nasıl oynanır rehberinde bulabilirsiniz. Yazıda geçen "kapı", "açık", "beşik" gibi terimler için terimler sözlüğüne bakabilirsiniz.